Wielkość czcionki:

Do czego zobowiązuje pracodawców prawo?

© Rynio Productions – Fotolia.com

ALKOHOL

PODSTAWA PRAWNA
• Ustawa z 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
• Ustawa z 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 70, poz. 473 z późn. zm),
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 6 maja 1983r. w sprawie warunków i sposobu dokonywania badań na zawartość alkoholu w organizmie (Dz.U. nr 25, poz. 117),
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z 11 maja 1983r. w sprawie zasad i trybu postępowania w razie wnoszenia napojów alkoholowych na tereny objęte zakazem ich wnoszenia (Dz.U. Nr 25, poz. 105),
• Rozporządzenie Ministra Spraw Zagranicznych z dnia 29 listopada 2004 r. w sprawie wypadków i okoliczności, w których ze względu na zwyczaje międzynarodowe dopuszczalne jest podawanie i spożywanie nieznacznej ilości napojów alkoholowych (Dz.U. z 2004 r. nr 262, poz. 2617),
• Regulaminy pracy poszczególnych zakładów pracy.

Stan po spożyciu alkoholu a stan nietrzeźwości
• Stan po spożyciu alkoholu to stan, w którym zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do:
– stężenia we krwi od 0,2 promila do 0,5 promila alkoholu albo
– obecności w wydychanym powietrzu od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm³.
• Stan nietrzeźwości to stan, w którym zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do:
– stężenia we krwi powyżej 0,5 promila alkoholu lub
– obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm³.

PRACOWNIK

OBOWIĄZKI PRACOWNIKA
Pracownik nie może:
• przychodzić na teren zakładu pracy z zamiarem świadczenia pracy, jeśli jest pod wpływem alkoholu, ani wykonywać obowiązków zawodowych w takim stanie – obowiązek trzeźwości w czasie pracy (Orzecznictwo Sądu Najwyższego),
• wnosić napojów alkoholowych na teren zakładu pracy (art. 16, ust. 1 Ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi),
• pić alkoholu na terenie zakładu pracy (zakaz ten dotyczy terenu zakładu pracy oraz miejsc zbiorowego żywienia pracowników) (art. 14, ust. 1, pkt 2 ww. ustawy).

Wyjątek od zakazu spożywania napojów alkoholowych
„Podawanie i spożywanie nieznacznej ilości napojów alkoholowych jest dopuszczalne ze względu na zwyczaje międzynarodowe w następujących wypadkach i okolicznościach:
• przyjęć oficjalnych i innych uroczystości organizowanych z udziałem cudzoziemców, w tym w szczególności przedstawicieli państw obcych, funkcjonariuszy organizacji międzynarodowych lub członków delegacji zagranicznych;
• innych […] spotkań z udziałem cudzoziemców, jeżeli przemawiają za tym względy kurtuazji dyplomatycznej.”
(§ 1 Rozporządzenia Ministra Spraw Zagranicznych z dnia 29 listopada 2004 r. w sprawie wypadków i okoliczności, w których ze względu na zwyczaje międzynarodowe dopuszczalne jest podawanie i spożywanie nieznacznej ilości napojów alkoholowych.)

PRAWA PRACOWNIKA
Pracownik ma prawo: zażądać przeprowadzenia kontroli, że stosuje się do zakazu wnoszenia napojów alkoholowych na teren zakładu pracy w sytuacji, gdy pracodawca lub inne osoby wyznaczone przez niego do pełnienia funkcji porządkowych mając uzasadnione podejrzenie, że próbuje złamać ten zakaz, odmawiają mu wpuszczenia na teren zakładu pracy.
(§ 1, ust. 3 Rozporządzenia z dnia 11 maja 1983 r. w sprawie zasad i trybu postępowania w razie wnoszenia napojów alkoholowych na tereny objęte zakazem ich wnoszenia)
Odpowiedzialność pracownika za niedopełnienie obowiązku trzeźwości w czasie pracy

Za niedopełnienie obowiązku trzeźwości w czasie pracy grożą pracownikowi przykre konsekwencje.

1. Sankcje grożące wszystkim pracownikom wykonującym prace pod wpływem alkoholu:

a) Wynikające z Kodeksu pracy:

• rozwiązanie umowę o pracę w trybie dyscyplinarnym, czyli bez wypowiedzenia z winy pracownika – Art. 52. § 1,

• rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem,

• jedna z kar porządkowych: upomnienie, nagana (tj. kary niemajątkowe) oraz kara pieniężna (tj. majątkowa) – Art. 108 i 109.

b) Wynikające z Kodeksu wykroczeń:

• Art. 70. § 1. Kto, będąc niezdolny do czynności, której nieumiejętne wykonanie może wywołać niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia człowieka, taką czynność przedsiębierze albo kto porucza ją osobie do jej wykonania niezdolnej lub wbrew obowiązkowi nadzoru dopuszcza do wykonania takiej czynności przez osobę niezdolną, podlega karze aresztu albo grzywny.

• § 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew obowiązkowi zachowania trzeźwości znajduje się w stanie po użyciu alkoholu, środka odurzającego lub innej podobnie działającej substancji lub środka i podejmuje w tym stanie czynności zawodowe lub służbowe.

• § 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 lub 2, można orzec podanie orzeczenia do publicznej wiadomości w szczególny sposób.

2. Sankcje, które grożą wszystkim pracownikom w szczególnych sytuacjach:

a) Brak prawa do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego u pracownika, który w stanie nietrzeźwości spowodował wypadek przy pracy
Artykuł 21, ust. 2 Ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych: Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują również ubezpieczonemu, który, będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku.

b) Odpowiedzialność odszkodowawcza pracownika, który będąc pod wpływem alkoholu wyrządza szkodę pracodawcy lub osobom trzecim

Przykładowo zgodnie z Kodeksem pracy (21) (art. 114 i następne) pracownik ponosi odpowiedzialność materialną za wyrządzoną pracodawcy szkodę jedynie w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez niego, jednak nie może ona przewyższać kwoty 3-miesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.

Aby doszło do odpowiedzialności, muszą zaistnieć 3 przesłanki, których udowodnienie spoczywa na pracodawcy:
• szkoda – będąca następstwem działania lub zaniechania pracownika w ramach obowiązków wynikających ze stosunku pracy,
• wina umyślna – wystarczy tu wykazanie stanu po użyciu alkoholu,
• związek przyczynowy między zdarzeniem a szkodą.

3. Sankcje, które grożą niektórym grupom pracowników, niektórym zawodom np. kierującym pojazdami mechanicznymi, kierującym ruchem, obsługującym urządzenia regulujące ruchem.

ODPOWIEDZIALNOŚĆ PRACOWNIKA
Odpowiedzialność pracownika za łamanie zakazu picia napojów alkoholowych na terenie zakładu pracy
Grozi za to m.in.:
• kara grzywny (artykuł 431, ust.1 Ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi)
• rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, z winy pracownika (art. 52, § 1, pkt 1 Kodeksu pracy)

PRACODAWCA

OBOWIĄZKI PRACODAWCY
Pracodawca ma obowiązek:
• zapewnić informację o zakazie wnoszenia napojów alkoholowych na teren zakładu pracy oraz konsekwencjach jego łamania
(§ 1, ust. 2 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 11 maja 1983 r. w sprawie zasad i trybu postępowania w razie wnoszenia napojów alkoholowych na tereny objęte zakazem ich wnoszenia),
• zapewnić odpowiednie przechowywanie napojów alkoholowych w depozycie
(§ 5 ww. rozporządzenia),
• niedopuszczenia do sprzedaży, podawania i spożywania napojów alkoholowych w zakładzie pracy
(art. 44 Ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi),
• niedopuszczenia do wykonywania obowiązków zawodowych przez pracownika, w stosunku do którego ma uzasadnione podejrzenie, że stawił się do pracy pod wpływem alkoholu albo spożywał alkohol w czasie pracy
(art. 17, ust. 1 Ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi)

PRAWA PRACODAWCY
Pracodawca ma prawo:
• odmówić wpuszczenia na teren zakładu pracy osoby, w stosunku do której powziął uzasadnione podejrzenie, że wbrew zakazowi wnosi napoje alkoholowe (do takiego zadania mogą zostać upoważnione przez kierownika zakładu pracy służba porządkowa, straż przemysłowa lub inne osoby)
(§ 1, ust. 3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 11 maja 1983 r. w sprawie zasad i trybu postępowania w razie wnoszenia napojów alkoholowych na tereny objęte zakazem ich wnoszenia),
• nałożyć na pracownika, który nie przestrzega obowiązku trzeźwości, sankcje przewidziane w Kodeksie pracy.

Prawo pracodawcy do nakładania kar za niedopełnienie obowiązku trzeźwości
• Stawienie się do pracy z zamiarem wykonywania obowiązków zawodowych, lub ich świadczenie przez pracownika będącego pod wpływem alkoholu (czyli znajdującego się w stanie co najmniej wskazującym na spożycie), albo też spożywanie napojów alkoholowych w czasie pracy co do zasady stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.
• Ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych – może to być tylko czyn zawiniony, stanowiący istotne zagrożenie interesów pracodawcy lub istotną szkodę w mieniu pracodawcy oraz bezprawny, tj. taki który narusza obowiązki objęte treścią stosunku pracy. Przy czym naruszenie ma charakter ciężki, gdy zostało dokonane z winy umyślnej (świadomie) lub rażącego niedbalstwa pracownika.
• W takiej sytuacji pracodawca ma prawo (nie obowiązek) nałożyć karę, m.in. rozwiązanie umowę o pracę w trybie dyscyplinarnym, czyli bez wypowiedzenia z winy pracownika – (art. 52. § 1. Kodeksu Pracy). Za takie przewinienie pracodawca ma także prawo rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem. Zastosowanie którejś z tych sankcji nie wyklucza możliwości zastosowania jednej z kar porządkowych: upomnienia, nagany (tj. kary niemajątkowej) oraz kary pieniężnej (tj. majątkowej)
(art. 108 i 109 Kodeksu Pracy).

Więcej na ten temat znaleźć można w publikacji: E. Korzeniowska, K. Puchalski, E. Goszczyńska, Zarządzanie problemem konsumpcji tytoniu, alkoholu i innych środków psychoaktywnych w firmie. Poradnik dla pracodawców i menedżerów, Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi, Łódź, 2013

Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej.
Dofinansowanie Projektu w 15%, w kwocie 606 828 CHF (1 868 424 PLN), stanowi wkład krajowy zapewniony przez Ministra Zdrowia.


do góry