Wielkość czcionki:

Nowe media w promocji zdrowia pracujących

Finansowanie – środki na działalność statutową IMP (2012-2012)

Koordynator – Krajowe Centrum Promocji Zdrowia w Miejscu Pracy

Cel projektu

Celem pracy jest opracowanie charakterystyki wykorzystana nowych mediów w kontekście zdrowia przez pracowników polskich przedsiębiorstw. W obszarze zainteresowania znajdą się zarówno wzory korzystania z nowych mediów prywatnie, jak i wykorzystania ich przez przedsiębiorstwa w celu przekazywania informacji dla pracowników lub prowadzenia działań z zakresu promocji zdrowia.

Idea projektu

Media od początku swojego istnienia wykorzystywane były do przekazywania komunikatów dotyczących zdrowia zarówno w kontekście informowania o zagrożeniach jak i informowania o pożądanych działaniach (związanych np. ze stylem życia). Zasadniczo skuteczność przekazów medialnych w tym obszarze wynika zarówno z właściwości konkretnego medium, jakości komunikatów, jak i kompetencji i preferencji użytkownika związanej z jego wykorzystaniem.

Spoglądając z perspektywy historycznej warto wspomnieć o tym, że przekazy medialne dotyczące zdrowia stosowane były w massmediach, gdzie przygotowywano programy edukacyjne, czy prowadzono kampanie społeczne dotyczące określonych problemów związanych ze zdrowiem. Zasadniczo przekazy w massmediach charakteryzowały się jednokierunkowością (jeden do wielu), kontrolą treści (nadawca ma ograniczenia zarówno w zakresie formy jak i jakości treści) a także stosunkowo bierną rolą użytkownika, który miał stosunkowe niewielkie możliwości interakcji z nadawcą, a jeszcze mniejsze w zakresie przyjmowania przez niego samego roli nadawcy.

Rewolucyjne w tym zakresie okazało się pojawienie nowych mediów (rozumianych obecnie głównie jako internet), których powstanie lokuje się na lata 70. i 80. XX wieku. Nowe media dzięki swoim właściwościom strukturalnym i narzędziom w ramach nich stosowanych zmieniły mechanizmy wpływu mediów przynosząc równie wiele korzyści, jak i zagrożeń, także w obszarze przekazów dotyczących zdrowia (Korp, 2006).

Jedną z istotnych właściwości w tym obszarze jest cyfrowość, z której wynikają następujące właściwości:

W praktyce wynikają z tego przynajmniej cztery ważne sprawy (Lister i in., 2005; van Dijk, 2010):
-          dane tracą swoja fizyczną postać: płyty, filmy, książki, gdyż stają się ciągiem cyfr,
-          znaczne ilości danych mogą być łatwo i trwale przechowywane w niewielkich fizycznie obiektach,
-          dane są łatwo i szybko dostępne,
-          dane można łatwo i tanio produkować, modyfikować i kopiować,

W kontekście szeroko rozumianego zdrowia oznacza to niewyobrażalny przyrost ilości informacji, które są łatwo i często bezpłatnie dostępne oraz stosunkowo proste do wyszukania. Z drugiej strony pojawiają się tu ograniczenia w postaci kompetencji użytkownika w zakresie odnajdywania i oceny jakości treści oraz obiektywnej jakości samych treści dostępnych w internecie.

Do tego dochodzi możliwość interaktywności polegającej na tym, że korzystający z nowych mediów może z łatwością stać się nadawcą treści, a także może korzystać z nowych mediów jako narzędzia porozumiewania się z innymi lub nawet tworzenia mikrospołeczności, w ramach których odbywa się wymiana informacji oraz pojawiają się mechanizmy wsparcia społecznego..

Warto zauważyć, że nowe media w naszym kraju są masowo i coraz szerzej wykorzystywane. Od 2003 roku do roku 2011 odsetek gospodarstw domowych z dostępem do Internetu wzrósł z 16,9% do 61,1%. Rośnie też odsetek osób korzystających z tzw. internetu mobilnego. W szczególności z Internetu korzystają osoby młode – w 2011, 43% internautów stanowiły oby w wieku 16-34 lata. Warto jednak zauważyć, ze przeciętny wiek użytkownika Internetu w ostatnich latach zwiększył się. Warto zauważyć, iż korzystanie z internetu jest powszechne wśród osób pracujących – korzysta z niego 83% zatrudnionych w sektorze publicznym i 74,8% w sektorze prywatnym (Diagnoza społeczna, 2011).

Chcąc współcześnie realizować promocję zdrowia pracujących nie sposób pominąć zarówno specyfiki nowych mediów, jak i faktów związanych z rozpowszechnieniem wykorzystania internetu w Polsce. Zresztą nawet kiedy nie prowadzi się intencjonalnych działań promujących zdrowie przy wykorzystaniu nowych mediów ludzie i je wykorzystują je do odbioru informacji, czy korzystania z usług w tej sferze. Przykładowo prawie jedna trzecia Polaków w 2011 roku deklarowała wykorzystanie internetu do poszukiwania informacji na temat usług związanych ze zdrowiem (Diagnoza społeczna, 2011). Dodatkowo aż 88% osób korzystających z internetu właśnie z niego czerpie informacje na temat zdrowia, chorób i leczenia (PBI, 2011). Dużo niżej w rankingu znajdują się takie źródła wiedzy jak profesjonaliści medyczni (73%), telewizja (56%) czy rodzina (53%) i znajomi i przyjaciele (46%). Warto podkreślić mniejszą rolę tradycyjnych mediów. Oprócz wymienianej już telewizji inne media wymieniane są stosunkowo rzadko, np. prasa codzienna (33%), radio (18%). Do tego aż połowa internautów, która dostrzega u siebie niepokojące problemy zdrowotne właśnie w internecie szuka w pierwszej kolejności informacji (PBI, 2012). Internauci szukają informacji związanych z zastosowaniem leków lub suplementów diety (około połowa użytkowników). Częste jest jednak także poszukiwanie informacji dotyczących aktywnego stylu życia (32%), czy informacji dotyczących zdrowia psychicznego (np. stresu) – 14% lub nałogów (8%). Poszukując wiedzy badani najczęściej korzystają z wyszukiwarek internetowych (68%) lub specjalistycznych serwisów o zdrowiu (50%) a także medycznych grup dyskusyjnych, forów (32%) (PBI, 2012).

Istnieją także w internecie liczne fora internetowe skupiające użytkowników zainteresowanych określonymi aspektami i problemami zdrowotnymi, np. uzależnieniami, zdrowym żywieniem, itd.).

Z drugiej strony należy pamiętać o problemie nierówności cyfrowych, które obecnie częściej wynikają z braku kompetencji medialnych, a nie braku dostępności do sprzętu komputerowego. Oznaczają one, iż nie wszyscy ludzie mogą w pełni korzystać z wiedzy i mechanizmów nowych mediów, także w sferze zdrowia.

Najważniejsze ustalenia:

Ponad połowa badanych uważa, że dzięki internetowi można łatwiej dbać o zdrowie (z wzrostową tendencją ze statusem wykształcenia.
15% badanych wykorzystuje internet do poszukiwania informacji o zagrożeniach w miejscu pracy – jest to podstawowe źródło informacji.
Jedynie co 5 firma wykorzystuje internet do przekazywania informacji o badaniach okresowych i szkoleniach BHP.
Firmy częściej wykorzystują tradycyjne środki komunikacji do realizowania działań z promocji w porównaniu z kanałami zapośredniczonymi przez internet (4-6%). Jest to stanowczo za mało kiedy zestawimy te dane z danymi dotyczącymi oczekiwań pracowników.

Szczegółową analizę wyników przeprowadzonego badania znaleźć można w następujących publikacjach:


do góry