Wielkość czcionki:

Rola Internetu w kształtowaniu relacji lekarz-pacjent

Finansowanie – środki na działalność statutową IMP (2013-2013)

Koordynator – Krajowe Centrum Promocji Zdrowia w Miejscu Pracy

Cel projektu
Głównym celem projektu jest zdiagnozowanie w jaki sposób internet modyfikuje relacje lekarz-pacjent. Szczegółowa analiza dotyczyć będzie kierunków zachodzących zmian z punktu widzenia klasycznych modeli relacji lekarz-pacjent (współpracy, konfliktu oraz wymiany dóbr i usług). Analiza zmian, jakim podlegać będą te relacje odnosić się będzie do całego procesu uwzględniającego działania pacjenta podejmowane przed wizytą u lekarza, przebiegu wizyty oraz działania podejmowane przez pacjenta po wizycie.

Zakładany wpływ internetu na relacje lekarz-pacjent odnosi się do następujących głównych obszarów:
1) Wpływu internetu na decyzje dotyczące podejmowanych przez pacjenta sposobów postępowania w związku z zaobserwowanymi objawami (podjęcie samoleczenia, rezygnacja z wizyty, opóźnienie lub przyspieszenie wizyty u lekarza).
2) Wpływu internetu na przebieg komunikacji między lekarzem a pacjentem. Wpływ ten może ułatwiać lub utrudniać przebieg komunikacji. Usprawnienie dotyczy np. precyzji pacjenta w informowaniu o odczuwanych dolegliwościach, łatwości i szybkości zrozumienia informacji przekazywanych pacjentowi przez lekarza. Zakłócenie natomiast dotyczy np. sytuacji, w której pacjent na podstawie informacji zamieszczonych w internecie stawia się na pozycji równorzędnego partnera, samodzielnie formułuje diagnozę i w przekonaniu, że nabył wiarygodną i rzetelną wiedzę domaga się od lekarza leczenia zgodnego ze swoimi przekonaniami nie przyjmując do wiadomości jego opinii.
3) Wpływu internetu na kształtowanie opinii na temat wiedzy i kompetencji lekarza, do którego się udaje. Funkcjonowanie serwisów internetowych umożliwiających poznanie opinii innych pacjentów na temat danego lekarza kształtuje stosunek pacjenta do niego oraz wpływa na obdarzenie go mniejszym lub większym zaufaniem jeszcze przed wizytą. Pacjent w ten sposób kształtujący swoją opinię na temat wiedzy i kompetencji specjalisty, do którego się udaje przyznaje sobie prawo oceny czy wystawiona przez niego diagnoza oraz zalecany sposób leczenia są właściwe i samodzielnego decydowania o podporządkowaniu się tym zaleceniom.
4) Wpływu internetu na decyzje pacjenta dotyczące zalecanego przez lekarza sposobu leczenia. Szeroki i stosunkowo łatwy dostęp do informacji, jaki daje internet skłania pacjentów do konfrontowania otrzymanej u lekarza diagnozy i zaordynowanej terapii z zamieszczonymi tam informacjami oraz umożliwia weryfikowanie jej trafności. Efekty tej konfrontacji przekładają się na decyzje dotyczące podejmowanych przez pacjenta działań: podjęcia leczenia zgodnie z opinią lekarza, zmodyfikowanie lub rezygnacja z zaproponowanego sposobu terapii, skontaktowanie się z innym lekarzem, rezygnację z dalszego kontaktu ze specjalistą.

Idea projektu
Badania pokazują, że z roku na rok coraz więcej Polaków korzysta z internetu – w ciągu zaledwie dekady odsetek gospodarstw domowych z dostępem do Internetu wzrósł z 16,9% w 2003 roku do 61,1% w 2011r. Wzrasta również odsetek osób korzystających z tzw. internetu mobilnego, co w jeszcze większym stopniu poszerza zasięg oddziaływania internetu. Najbardziej liczną grupę użytkowników internetu w 2011 r. stanowiły osoby w wieku 16-34 lata – 43%. Jednak warto zauważyć, że na przestrzeni lat przeciętny wiek użytkownika Internetu wzrasta, a korzystanie z internetu jest coraz bardziej powszechne wśród pracujących – korzysta z niego 83% pracowników sektora publicznego i 74,8% sektora prywatnego (Diagnoza społeczna, 2011).

Internet od początku swego istnienia wykorzystywany był do przekazywania informacji, również w na temat zdrowia. Wpisując w internecie hasło „zdrowie” zauważyć można, że istnieje ponad 100 milionów stron poświęconych tej tematyce – powstało (i w dalszym ciągu powstaje) wiele serwisów internetowych poruszających tę tematykę, a coraz częściej placówki ochrony zdrowia czy pracownicy służby zdrowia wykorzystują internet jako sposób komunikacji z pacjentami. Ponadto, badania pokazują, że na pierwszym miejscu na liście usług dostarczanych przez internet, jakimi zainteresowani byli respondenci znajdowały się usługi związane ze zdrowiem (29%) (Diagnoza społeczna, 2011).
O tym jak ważnym źródłem informacji o zdrowiu jest internet świadczy pojawienie się idei „Health on the Internet”, w ramach której Światowa Organizacja Zdrowia zaproponowała wprowadzenie zasad, obowiązujących twórców serwisów internetowych na temat zdrowia celem poprawy jakości zamieszczanych tam informacji. Wśród opracowanych zasad znalazło się stwierdzenie, iż informacje czy porady zamieszczone w internecie mają tylko wspomagać rozwiązanie problemu zdrowotnego, nigdy zaś nie zastępują rzeczywistego kontaktu z pracownikiem ochrony zdrowia, jednak nie uwzględnia ono wpływu internetu na relacje lekarz-pacjent.

Tradycyjnie głównym źródłem wiedzy pacjentów na temat zdrowia był przede wszystkim lekarz – to on wystawiał diagnozę oraz decydował o sposobie leczenia. Obecnie tradycyjne źródła wiedzy o zdrowiu zostały zmarginalizowane, a na pierwszym miejscu na liście źródeł, z których czerpie się informacje o zdrowiu, chorobach, czy leczeniu jest internet (88%), a dopiero na drugim miejscu lekarz (73%). Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku, gdy pacjenci dostrzegają u siebie pewne objawy choroby. Wówczas także w pierwszej kolejności poszukują informacji na ten temat w internecie (50%), a w następnej u lekarza (30%), czy w publikacjach książkowych (4%) (PBI, 2011). Momentem kluczowym okazał się przełom lat 70. i 80. XX wieku., kiedy upowszechniło się wykorzystanie internetu – nowego medium, które dzięki określonym właściwościom i narzędziom przyniosły wiele korzyści, ale również zagrożeń, także w odniesieniu do kwestii zdrowia.

Powody, dla których należy dokonać analizy roli internetu w kształtowaniu relacji lekarz-pacjent są niebagatelne. Polska medycyna od wielu lat boryka się z problemem zbyt niskiego i zbyt późnego zgłaszania się pacjentów z symptomami choroby do lekarza, co utrudnia, a niekiedy wręcz uniemożliwia podjęcie skutecznego leczenia. Przyczyną tego stanu rzeczy jest m.in. fakt, że pacjenci odraczają wizytę u lekarza kierując się zamieszczonymi w internecie informacjami. Może się to również przekładać na kolejny istniejący w Polsce problem niestosowania się lub ignorowania zaleceń lekarza. Kolejnym powodem podjęcia tego tematu jest fakt, że na tle innych krajów lekarze w Polsce cieszą się niższym zaufaniem pacjentów, a co więcej od kilku lat obserwowany jest proces zmniejszania zaufania pacjentów do lekarzy, co rodzi pewne implikacje dla zachowań podejmowanych przez pacjentów. Przyczyn takiego stanu rzeczy w tym przypadku również upatrywać można w oddziaływaniu internetu, gdzie znaleźć można szereg serwisów, w których pacjenci wyrażają swoją opinię na temat poszczególnych lekarzy kształtując przekonania i postawy innych pacjentów.
Kolejną kwestią skłaniającą do podjęcia tego tematu jest fakt, że informacje zmieszczone w internecie z jednej strony mają charakter profesjonalny, opracowywane są przez specjalistów, są rzetelne i wiarygodne, a z drugiej strony mają charakter potoczny, niekiedy irracjonalny i mogący zaszkodzić, dostarczane są przez laików opierających się na własnych, jednostkowych doświadczeniach lub nasycone przekazami reklamowymi. Ta dwubiegunowość oznacza, ze pacjent narażony jest na oddziaływanie sprzecznych przekazów i może powodować szum informacyjny, poczucie zagubienia i niepewności pacjenta, który nie jest wystarczająco kompetentny, by dokonać właściwej i rzetelnej oceny wartości zamieszczonych w internecie informacji.


do góry