Wielkość czcionki:

Programy promocji zdrowia w pracy

Efektywna realizacja promocji zdrowia w przedsiębiorstwie odbywa się w formie programów (projektów) interwencji społecznoorganizacyjnej. Zgodnie z ideą miejsca pracy promującego zdrowie program taki to „proces tworzenia i realizowania na możliwie wielu poziomach organizacji społecznej zakładu pracy (i w jego otoczeniu) zharmonizowanej polityki przekształceń materialnych, organizacyjnych, kulturowych i mentalnych, umożliwiających i ułatwiających jednostkom, grupom i sformalizowanym strukturom diagnozowanie i ocenianie sytuacji zdrowotnej, uzgadnianie i podejmowanie decyzji, inicjatyw i działań pozytywnie wpływających na zdrowie, oraz stymulujących, wspierających i wzmacniających ich aktywność na rzecz ochrony, umocnienia i rozwoju zdrowia, a jednocześnie sprzyjających osiąganiu podstawowych wartości i celów przedsiębiorstwa” (Puchalski, 2000).

Program promocji zdrowia w firmie często utożsamiany jest z konspektem (czasem także treściami) akcji edukacyjnych na tematy dotyczące zdrowia lub z ofertą profilaktyki medycznej (badań stanu zdrowia, szczepień itp.). W kontekście powyższej definicji wydaje się to błędnie.

Główne działania związane z programem (projektem) to:

a) inicjowanie projektu, czyli pozyskanie do idei promowania zdrowia dyrekcji (zarządu) firmy i kluczowych grup personelu
b) poinformowanie całego personelu o planach realizacji takiego programu i ograniczenie do minimum obaw związanych z planami jego wdrażania
c) zbudowanie zespołu odpowiedzialnego za program (identyfikacja potencjalnych członków, w tym tzw. liderów opinii, określenie sposobu i przeprowadzenie naboru członków, ustalenie trybu kontaktowania się zespołu, organizowanie szkoleń doskonalących umiejętności zespołu itp.)
d) przeprowadzenie diagnozy stanu wyjściowego (określenie obszarów tej diagnozy, sposobów uzyskiwania danych, nadzór nad jej przeprowadzeniem i opracowaniem wyników, określenie sposobu  przekazania ustaleń – komu?, jakie dane?)
e) opracowanie szczegółowego planu programu (w tym organizowanie spotkań zespołu organizatorów) i trybu negocjowania rozwiązań z personelem i kadrą organizacji oraz czuwanie nad jakością tworzonego programu. Oznacza to przede wszystkim kontrolowanie, czy określono poprawnie cel główny programu, cele szczegółowe, wskazano działania niezbędne do osiągania tych celów, czy określono kto odpowiada za ich realizację, opracowano szczegółowy harmonogram przebiegu działań, ich kosztorys, sposoby oceny poziomu uczestnictwa i zadowolenia pracowników z przedsięwzięć projektu oraz oceny jego ostatecznych efektów
f)  reklamowanie i informowanie (organizowanie kampanii reklamujących cały program, poszczególne jego etapy, kolejne przedsięwzięcia, a także opracowanie i wdrożenie procedur obiegu informacji niezbędnych do korzystania z konkretnych przedsięwzięć prowadzonych w ramach programu) i kontrolowanie skuteczności tych działań
g) prowadzenie stałego dialogu z dyrekcją/zarządem organizacji, w tym opracowanie (i ewentualne modyfikowanie) zasad stałych konsultacji, ich organizowanie, wprowadzanie w życie poczynionych ustaleń
h) wdrażanie zaplanowanych działań programu promocji zdrowia, czyli organizowanie  kolejnych przedsięwzięć oraz kontrolowanie ich zgodności z harmonogramem i kosztorysem
i) monitorowanie poziomu uczestnictwa pracowników w poszczególnych działaniach oraz ich opinii na ich temat
j) bieżące motywowanie wykonawców programu i kontrolowanie poziomu realizowanych przez nich zadań
k) wprowadzanie niezbędnych korekt do planu programu, adekwatnie do zaistniałej sytuacji
l) ewaluacja efektów programu, w tym organizowanie procesów gromadzenia danych, współudział w ich opracowaniu
m) upowszechnienie efektów programu tj. opracowanie kampanii informacyjnej: wewnętrznej (dla kadry, zespołu wykonawców, pracowników) i w miarę potrzeb zewnętrznej
n) przygotowanie propozycji związanych z kontynuacją programu

Przygotowanie programu promocji zdrowia, jego implementacja oraz ewaluacja powinna odbywać się przy poszanowaniu następujących zasad i zaleceń:

a) dobry plan programu to połowa sukcesu, a brak planu to planowanie niepowodzenia; nie oszczędzaj sił i czasu na jego opracowanie, bo to dobra inwestycja
b) działaj „dla ludzi, ale z ludźmi” w każdej fazie programu. Zapewnij pracownikom wpływ na ostateczny kształt programu, zwłaszcza wybór jego celów. Następnie angażuj ich w realizację działań wszędzie tam, gdzie to możliwe. Umożliw im nieskrępowane wyrażanie opinii (w tym krytycznych) na temat przebiegu programu i uwzględniaj je wdrażając działania. Zapewnij im też udział w pracach związanych z ewaluacją efektów projektu
c) zadbaj aby tak dobrać i opracować cele programu by, z jednaj strony, najlepiej zaspokajały potrzeby nauczycieli, a z drugiej były odpowiedzią na potrzeby szkoły oraz jej zarządu (negocjuj, poszukuj konsensusu).
d) informuj i reklamuj, bo każdy program jako całość i każde działanie w jego ramach – nawet najlepsze – potrzebuje tego. Unikaj obligowania oraz nakazów i zakazów w toku realizacji programu, bo mogą one powodować stres. Celem promocji zazwyczaj jest wykreowanie odpowiedzialności za zdrowie, także aktywnej postawy wobec nadmiernego stresu w pracy, a nie jedynie uczestniczenie w zaplanowanych działaniach
e) nie rozwijaj wiedzy o takich zagrożeniach zdrowia, którym program nie przeciwdziała lub z której pracownicy nie będą w stanie zrobić indywidualnego użytku, wykorzystać w samodzielnym radzeniu sobie z problemem. W ten sposób pogarszasz jedynie samopoczucie i kreujesz poczucie bezradności wśród personelu
f) w ofercie dobrego programu promocji zdrowia każdy pracownik powinien znaleźć coś dla siebie. W przypadku, gdy jakieś przedsięwzięcie (np. trening) jest tylko dla  wybranej grupy, zawsze należy ujawniać i uzasadniać przyjęte kryteria selekcji, a dla osób wykluczonych przewidzieć inne działania (zasada równego korzystania)
g) każde dzieło może być doskonalone. Monitoruj systematycznie przebieg prac związanych z programem oraz jego realizacją. Koryguj błędy, stymuluj korzystne procesy. Zaplanuj jak, a następnie na bieżąco rozwiązuj konflikty. Porażki i problemy to naturalne zjawiska. Nie ukrywaj ich ani nie pozwól, by lęk przed nimi ograniczał Twoją aktywność
h) koniecznie nie zapominaj o dyskontowaniu sukcesów, zarówno wykonawców programu jak i adresatów. Jest to konieczne dla budowania i podtrzymywania ich motywacji. Pamiętaj by stosować zarówno nagrody materialne jak i pochwały słowne (informacyjne)
i) Bezwzględnie zachowuj poufność danych, do których uzyskałeś dostęp, zarówno gdy dotyczą one poszczególnych osób, grup, jak i firmy jako całości. Upowszechniaj je tylko po uzyskaniu zgody osób i organizacji, których dotyczą.

Więcej o programach promocji zdrowia w pracy:

Korzeniowska E. (1998). Organizowanie i realizacja programów promocji zdrowia w miejscu pracy. W: A. Gniazdowski (red.). Promocja zdrowia w miejscu pracy. Wybrane programy (s. 9-32). Łódź: Instytut Medycyny Pracy

Puchalski. K., Korzeniowska E. (2010). Struktura, strategie i metodologia programu promocji zdrowia psychicznego nauczycieli. W: J. Pyżalski, D. Merecz (red.). Psychospołeczne warunki pracy polskich nauczycieli. Pomiędzy wypaleniem zawodowym a zaangażowaniem (s.133-155). Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls
Możliwość pobrania pliku pdf


do góry